Բնական խոսքի ընդհանրական ներկայացման մի տարբերակի մասին

(ինքնառեֆերատ v.1.7.6 տարբերակի) English

Ա. Հայրապետյան. Բնական խոսքի ընդհանրական ներկայացման մի տարբերակի մասին. Agoulis, Concord, 2022

Գրախոսական`

Գ. Ռ. Հովհաննիսյան. Արամ Հայրապետյանի «Բնական խոսքի ընդհանրական ներկայացման մի տարբերակի մասին» աշխատությունը. Լեզու և լեզվաբանություն, 2(27), էջ 72 - 75, 2022

1. Երկու խոսք

1.1. Անոտացիա

Զգայարաններից ստացված տվյալների հիման վրա մարդիկ իրենց մտքում ի­րա­կա­նու­թյան պատկերներն են ստեղծում: Նրանք նկարագրում, արտաքնացնում են այդ պատ­կեր­նե­րը, մասնավորապես՝ խոսքի միջոցով։ Խոսքի արտադրությունը և ըմբռնումը գիտակցված, ճա­նաչողական գործընթաց է: Խոսքի կառուցումը (արտադրումը) և վերլուծությունը (ըն­կա­լու­մը) տեղի են ունենում բնական լեզուների կանոնների համաձայն: Լեզուն և խոսքը առնչվում են որպես արտադրող և արտադրանք: Խոսքի շարահյուսական կառուցվածքը համընդհանուր է բոլոր բնական լեզուների համար. դա իրականության գործընթացներ, հասկացություններ և ա­ռար­կաներ նշանակող նշանների ծառատիպ կառուցվածք է: Գրքում ուրվագծվում է մի կա­ռուց­վածք՝ բովանդակության ծառ, որը կարող է կառուցվել և վերլուծվել ցանկացած բնական լեզ­վի կանոնների համաձայն:

1.2. Գրքի կառուցվածքը և ամփոփագիրը

Աշխատության ծավալը կազմում է 322 էջ (Հայաստանյան տարբերակը ունի 397 էջ, քանի որ էջերը ավելի փոքր են` 6.5 x 9.5 in, քան առցանց տարբերակինը` 7 x 10 in): Այն պարունակում է 5 գծագիր, 136 աղ­յու­սակ, 198 եզրույթների բացատրություն: Գրականության ցանկում 90 աշ­խա­տու­թյուն­ներ կան. հաս­կա­ցությունների ցուցիչն ունի մոտ 1200 բառ:

Ամփոփման այս հավածը կրկնում է աշխատության նույնանուն հատվածի պա­րու­նա­կու­թյու­նը անփոփոխ (չեն արտաբերված միայն վերջին մի քանի պարբերություններ): Հա­ջորդ հատ­ված­ներում ամփոփվում են՝ ա) բնալեզվական կաղապարման որոշ դրույթ­ներ, բ) արե­ւե­լա­հա­յե­րե­նի ձեւաբանաությունը («Բառաձեւեր եւ ձեւույթներ», «Ան­վանական ձեւեր՝ հո­լո­վում», «Բա­յական ձե­ւեր՝ խոնարհում», «Ձեւաբանության ամ­փո­փում» հատվածները), գ) շա­րա­հյու­սու­թյու­նը («Նա­խա­դա­սություն»,«Մտավոր գոր­ծու­նեու­թյուն», եւ «Իմաստի ձեւավորումը» հատ­ված­նե­րը) դ) հա­վել­ված­ներ­ի պա­րու­նա­կու­թյու­նը, ե) եզրահանգումները, եւ զ) հաջորդ քայ­լերը: Վեր­ջին երկուսը աշ­խա­տու­թյան մա­սը չեն:

1.3. Չհրապարակված հատվածները

1.4. Շաղկապներ

Շաղկապները թերի են ներկայացված գրքում: Conjunctions in Eastern Armenian հոդվածը լրացնում է այդ բացը: Հոդվածի գրախոսականը տես` AI Review of "Conjunctions in Eastern Armenian". Հեղինակի պատասխանը գրախոսականին տես` Connectives in Armenian:

2. Ինքնառեֆերատի լրիվ տարբերակը`

Ամփոփում-Ինքնարեֆերատ

3. Վրիպակներ

4. Առցանց եւ Հայաստանյան տպագրումների էջերի համապատասխանեցումը

   
   

   Եթե x-ով նշանակենք առցանց տպագրության էջի համարը, իսկ y-ով` Հայաստանյան, ապա y ≈ 1.2186x - 1.7654 կամ x ≈ 0.8206y + 1.4487 բանաձեւերը կարտահայտեն էջերի համապատասխանությունը:

   
   

5. Երեք տարի անց` պրեսի

Բովանդակություն

1. Հիմնական դրույթները 2

   1. Ընդհանրական 3

   2. Աշխատության դիրքավորումը 5

      1. Լեզվական վարք 5

      2. Խոսքի շերտավորումը 5

      3. Աշխատության դիրքավորումը լեզվաբանության ասպարեզում 7

   3. Աշխատության նպատակը 7

2. Աշխարհայացքը 8

   1. Մտավոր պատկերների ձեւավորում 8

   2. Պատկերների դասակարգումը 10

   3. Պատկերների վերլուծումը 11

3. Պատկերների հաղորդում 12

   1. Պատկերների արտապատկերումը խոսքի 12

   2. Լեզու եւ խոսք 13

   3. Խոսքի բովանդակությունն ու նշանակությունը 17

   4. Խոսքային կատարումներ 18

      1. Տեսության համակարգում 18

   5. Հաղորդում 20

   6. Խոսույթ 22

   7. Հաղորդակցային համակարգ 23

   8. «Լեզվական օրգան» 25

   9. Սարքավորում եւ ալգորիթմ 28

      1. Հաշվարկման վերացարկում` Թյուրինգի մեքենա 28

      2. Լեզվական հաշվարկում 29

4. Գիտելիք 31

5. Գիտություն 32

6. Լեզվաբանություն 35

7. Խոսքի կառուցվածքը 36

   1. Խոսույթի մտադրականություն 36

   2. Խոսքի իմաստաբանական վերլուծությունը 37

   3. Խոսքի քերականական վերլուծությունը 37

   4. ԲԾ-ն որպես ներքին կոդ 37

   5. Շարահյուսություն 38

   6. Նախադասություն 39

   7. Խոսքի միավորները 41

   8. Շարահյուսության ամփոփում 43

8. Ձեւաբանություն 43

   1. Տեսություն 43

   2. Իմաստույթի կառուցվածքը 44

   3. Ձեւույթների տեսակները 46

   4. Ձեւաբանության ամփոփում 47

9. Մոդելը 48

10. Վիճակագրական մոդելավորում 49

11. Նյութի արտապատկերումը` գրքի ֆորմատը 52

12. Ամփոփում 53

    1. Նվաճումները, յուրահատկությունները 53

    2. Թերությունները 54

    3. Ապագան 55

13. Հավելված 56

    1. Ա. Եզրույթներ 56

    2. Բ. Խոսակցային միավորների պիտակները 59

    3. Գ. Խոսույթի վերլուծում 60

    4. Դ. Հավելյալ գրականություն 61

       
       

Հիմնական դրույթները

Այս ինքնագրախոսականը մի փորձ է բացատրելու, թե գիրքն ինչի մասին է եւ ինչ­պես ես այն կշարադրեի այսօր: Բացի քննադատական դիտարկումներից լուծվել, ուղղվել են որոշ թե­րու­թյուն­ներ: Աշխատության դիրքավորումը, Խոսքային կատարումներ, Հա­ղորդում, Խոսույթ, Հաղորդակցային համակարգ, «Լեզվական օրգան», Սարքավորում եւ ալ­գորիթմ, Հաշվարկման վերացարկում` Թյուրինգի մեքենա, Լեզվական հաշվարկում, Խոսքի կա­ռուցվածքը հավածներում բերված նոր նյութը նպատակ ունի խոսքի (նա­խա­դա­սու­թյան) կառուցվածքի եռաշերտ սխեման բացահայտելով ճշտել աշ­խատության դիր­քա­վո­րումը լեզվաբանության ասպարեզում եւ գնահատել արդյունքները:

  Քննադատությունների եւ նոր նյութի քննության արդյունքում ճշտվել է ԲԾ-ի, որ­պես մե­քե­նական հրահանգներով կազմված կոդի նմանակի, կառուցման, ավելի ճիշտ, վերջ­նա­կա­նացման, ուրվագիծը խոսույթի լիարժեք վերլուման համար:

ԲԾ-ն կպարունակի քերականական, իմաստաբանական (սեմանտիկ), եւ խո­սույ­թա­յին պիտակներ, որոնց շնորհիվ այն կստանա «ներքին կոդի» կարգավիճակ, որի «կա­տարման» արդյունքում կբացահայտվեն տեքստի քերականականկան, իմաստային, եւ խոսութային խնդիրները: Խոսույթի ստատիկ վերլուծման արդյունքում այն կպի­տա­կա­վորվի քերականական, իմաստաբանական, եւ մտադրվածական պիտակներով, իսկ դի­նամիկ վերլուծման ժամանակ ԲԾ-ն կդիտարկվի որպես ներքին կոդ, որի կատարման ար­դյունքում կորոշվի խոսույթի հետեւողականությունն ու կապակցվածությունը:

Ընդգծվել է ԲԾ-ի դերը որպես LLM-ների փոխհաղորդման լեզու:

Այս գրախոսականը աշխատության կարճ նկարագրությունից վերածվեց բա­ցա­հայտված թե­րու­թյունների մանրամասն ցանկի եւ աճելով դարձավ թե­րու­թյունների ուղ­ղման եւ աշխատության հետագա զարգացման ուրվագծի երկար շարադրում:

------ ....... -----

Ամբողջ տեքստը

------ ....... -----

Վերանայումների պատմություն

Name	Date	Reason for Changes	Ver
Արամ Հայրապետյան	08/30/25	Նախնական տարբերակ	0.1
Արամ Հայրապետյան	09/03/25	Վրիպակների, անճշտությունների, ոճի ուղ­ղում. ավելացրի` CUE, FIL, Deutsch-ի հղում­նե­րը	0.2
Արամ Հայրապետյան	10/30/25	ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԸ – ՁԵՒԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ` ամ­բող­ջությամբ, Նախադասություն ու Վի­ճա­կա­գրա­կան մոդելավորում հատվածները նոր են: Սրա հետեւանքով ավե­լաց­վել են հա­մա­պա­տաս­խան Գրականություն եւ Եզ­րույթներ (Ա Հա­վել­ված) հատվածները.  վե­րա­նայվեցին բա­յական բա­ռա­կա­պակ­ցու­թյուն­նե­րը Խոսքի միավորները հատվածում. շտկվե­ցին վրի­պակ­նե­րը եւ անճշ­տու­թյուն­նե­րը, ֆոր­մա­տա­վո­րու­մը:	0.3
Արամ Հայրապետյան	12/30/25	Ավելացրի` Աշխատության դիրքավորումը, Խոս­քա­յին կատարումներ, Սարքավորում եւ ալ­գո­րիթմ հավածները, Խոսքի կառուցվածքը հատ­վա­ծի 1-4 ենթահավածները Նախադասության կա­ռուց­ման սխեման Նախադասություն հատ­վա­ծում, Թերություններ հավածում 3- ի վերջը եւ 4-ը, ավելացումներին եւ խմբագրումներին հա­տուկ եզրույթներ; Մանր-մունր ավե­լա­ցում­ներ եւ վրիպակների, անճշտությունների ուղ­ղում:	0.4
Արամ Հայրապետյան	1/8/26	Մեքենական թարգմանությունների խմբա­գրում եւ վրիպակների ուղ­ղում: + Եզրույթներ:	0.5