Վիքիների ուսումնասիրություն
- aramhayr
- May 24
- 17 min read
Updated: May 26
{[( Վանկարկումը կատարվել է hyphenate.py (Տողադարձ) ծրագրով: Դիտողությունների համար շնորհակալ կլինեմ: )]}
ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ընդհանուր տեսություն
Թվանշային տվյալներից օգտվող ժամանակակից համակարգերի` որոնման շարժիչների (ՈՇ), մեքենայի ուսանման (ՄՈւ), արհեստական բանականության (ԱԲ), ևն, աշխատանքի որակը մեծապես կախված է համացանցում առկա թվանշացված տեղեկույթի որակից: Նման ծրագրային համակարգերի մեծամասնությունը չի ստուգում կամ գնահատում մութքային տվյալների որակը: Հաշվողական գիտութունների բնագավառում այդպիսի համակարգերի աշխատանքային ոճը բնութագրվում է որպես աղբ մատուցիր, աղբ ստացիր (garbage in, garbage out) համակարգեր:
Ընդհանուր առմամբ, այդպիսի համակարգերը վատ նախագծված են համարվում: Բարձրորակ ծրագրային համակարգերը «համոզվում են», որ մուտքային տվյալները ճիշտ են եւ միայն դրանից հետո են զբաղվում նրանց ձեւափոխումներով: Սակայն ՈՇ, ՄՈւ, ԱԲ եւ նման համակարգերը «աղբ մատուցիր, աղբ ստացիր» տիպի են ոչ թե վատ նախագծված լինելու, այլ այլընտրանքի բացակայության պատճառով: Այդ համակարգերը ուրիշ «ճար չունեն», քան ենթադրեն, որ թվանշային տվյալներ ճիշտ են: Սա նրանց բնույթից է բխում, այլ ոչ թե ծրագրավորողների ծույլությունից կամ տգիտությունից: Օրինակ ՄՈւ համակարգը չի կարող մինչեւ սովորելը տարբերել քերականական հայերենը անքերականականից:
Ընդհանրական բնույթի այդ համակարգերի մասնագետները չեն կարող մոնղոլերեն, վրացերեն, բաշկիրերեն, հայերեն, մաորի, ևն այլ լեզուներով գրված համացանցային կոնտենտի որակը ստուգել, ուղղել: Ոչ միայն լեզվին չտիրապետելու պատճառով, այլ նաեւ աներեւակայելի ծավալների պատճառով: Իհարկե, շատ հարուստ կազմակերպությունները կարող են մեծ քանակությամբ որակյալ մասնագետներ վարձել տվյալները ձեռքով մաքրելու համար: Բայց դա արվում է անգլերեն, իսպաներեն, ֆրանսերեն, չինարեն, գերմաներեն, ևն լեզուների դեպքում:
Բացի այդ «հարուստ» լեզուների համար ե՛ւ սրբագրող, ե՛ւ տվյալների որակը բարելավող այլ համակարգեր են ստեղծվել, եւ նրանք ավելի մեծ քանակով ակնագնդեր (eyeballs) ունեն, որոնցից շատ ավելի մեծ տոկոսն է օգտվում առցանց ռեսուրսներից: Սա բավական ճնշում է արտածում կոնտենտ ստեղծողների վրա: Հայերենի դեպքում մարդկային եւ ծրագրային ռեսուրսների վրա այդ ճնշումը չկա, չի գործում կամ շատ փոքր է: Մենք որպես մշակույթ չենք զգում բարձրորակ կոնտենտ հրապարակելու կարեվորությունը: Ես նկատի չումնեմ անհեթեթությունները, ստերը, փաստերի աղավաղումները` սրանք բնորոշ են բոլոր մշակույթներին (միգուցե հայերենով դրանց տոկոսը ավելի բարձր է, բայց ես տվյալներ չունեմ): Խոսքս վրիպակների, անփույթությունների, անճշտությունների մասին է (տե՛ս Հայրապետյան, (2025-6)` 1.b, 3.b, 4.c, 5.b-c., 8.c.) որոնք հանրության ճնշման տակ եւ մասնակցությամբ (!) պետք է որ ուղղվեին:
Վրիպակներով եւ անճշտություններով առատ ինտերնետի հանրային ասպարեզում (public domain) առկա տվյալները ՄՈւ/ԱԲ համակարգերին «խոսել» եւ «դատել» են սովորեցնում: Վատորակ տվյալների ազդեցությունը պարզ երեւում ինքնաշխատ թարգմանություններում` համեմատե՛ք անգլերեն-ֆրանսերեն, ռուսերեն-գերմաներեն, իսպաներեն-չինարեն թարգմանությունների որակը այդ լեզուներից հայերեն թարգմանությունների որակի հետ:
Վիքիպեդիայի եւ Վիքիբառարանի տվյալները կարեվոր ռեսուրս են ՄՈւ/ԱԲ համակարգերի համար, քանի որ դրանք համարվում են համայնքի կրթված մասնաբաժնի կողմից ստեղծված բարձրորակ թվանշային ռեսուրսներ:
Այս երկու շտեմարանները հատկապես կարեվոր են սակավ ռեսուրսներ ունեցող լեզուների դեպքում, ոչ միայն ՈՇ, ՄՈւ, ԱԲ համակարգերին ճիշտ տեղեկույթ մատուցելու համար, այլ նաեւ արժեքավոր եւ վստահելի աղբյուր հանդիսանալում երիտասարդների, մեծահասակների, եւ ծերերի համար: Մենք, որպես քյասիբ համայնք, ռեսուրսները ոչ թե պետք է սփռենք էլեկտրոնային տվյալների ավելի լավ պահեստավորող եւ արտապատկերող գործիքների վրա, այլ կուտակենք եւ կենտրոնանանք մեկ Բառարան, ե՛ւ մեկ Հանրագիտարան հորով-մորով անելու վրա: Առնվազը սրանք կարելի է համեմատաբար էժան, մատչելի տվյալների շտեմարաններ դարձնել այլ ծրագրային համակարգերի եւ կիրառումների համար: Քանի որ Ռուսական կայսերության գումարները էլ հասանելի չեն, մեծածավալ եւ բարձրորակ բառարաններ եւ Սովետական հանրագիտարաններ գրելու համար, պետք է բավարարվել հանրության կամավորների` համաղբյուրման (crowd sourcing), հնարավորություններով:
Ցավոք հայերը, սովորաբար, դժվար են համախմբվում մի որեւէ նպատակի շուրջ եւ հետեւում ընդհանրական կանոնների: Ցանկացած հայկական կոմիտեի N անդամ որոշման N+1 տարբերակ են ունենում` կոմիտեի ամեն անդամ իր «միաք ճիշտ» տարբերակը եւ ընդհանուրը, որը բոլորի կողմից ընդունվում է ոչ թե որպես ճիշտ, այլ հակառակը` որպես բոլորի կողմից ճանաչված սխալ: Սա հայկական կոնսենսուսի լավագույն (միգուցե միակ) տարբերակն է ():
PolyWordlot խաղի համար տվյալները պատրաստելու ժամանակ որոշեցի տվյալներ քաղելու եւ մաքրելու այնպիսի համակարգ նախագծել, որպեսզի այն հնարավոր լինի օգտագործել Վիքիպեդիայի եւ Վիքիբառարանի որակը ուսումնասիրելու եւ բարելավելու համար:
Սկզբում որոշել էի այստեղ սահմանափակվել երկու թեմայով. ա) նշել Վիքիպեդիայի եւ Վիքիբառարանի այն թերությունները, վրիպակները, որոնք բացահայտվեցին PolyWordlot խաղի համար տվյալները պատրաստելիս, եւ բ) դրանք ուղղելու պլան ուրվագծել: Պլանավորել էի մոտ մեկ շաբաթում ավարտել, քանի որ թերությունները արդեն բացահայտվել եւ մասամբ ուղղվել էին մշակված ծրագրային համակարգով: Բայց խնդիրները թվարկելիս եւ կարգավորելիս հասկացա, որ պիտակավորման[1] հարցերը ոչ միայն խմբագրողների անփութության (եւ մասամբ տգիտության), այլ նաեւ հայերենի ընդունված տիպաբանության հետեւանք են: Մի ամիս ու կես էլ գնաց տիպաբանության խնդիրները ուսումնասիրելու (որ սկսել էի դեռ (Հայրապետյան, 2022)-ում) եւ նախնական արդյունքները (Hayrapetyan, 2025, Հայրապետյան, 2025) վերաշարադրելու վրա:
Տվյալների հավաքում
PolyWordlot խաղի համար տվյալները պատրաստելիս հետեւյալ գործողություններն են կատարվել`
1 Վիքիպեդիայի հոդվածների հիման վրա հաշվարկվել են հայերեն բառերի հաճախականությունները[2]
2 Վիքիբառարանից քաղվել են լեմմաները իրենց խոսքի մասային պիտակով եւ բացատրությամբ[3]
3 Այս երկու աղբյուրների տեղեկույթը միավորվել է ընդհանրական ցանկում, ինչից հետո հեռացվել են «տարօրինակ» եւ անընդունելի բառելը
4 Այդ ցանկը բաժանվել է 5,6, եւ7 նշան ունեցող բառերի առանձին բառարանների, որոնց միջին զանգվածը` ոչ շատ հաճախ եւ ոչ շատ հազվադեպ բառերը, կազմում են գաղտնի բառերի` պատասխանների ցանկերը:
Վերոնշյալ գործողությունների կատարմաս ընթացքում հայտնաբերվեցին ֆորմատավորման եւ բովանդակային խնդիրներ:
Խնդիրների դասակարգումը
Վիքիբառարան.
Ֆորմատավորում
Չնայած շատ պարզ շարադրված ֆորմատավորման կանոնների (Վիքիբառարան: Օգնություն) հոդվածներում բազմաթիվ եւ բազմազան խախտումներ կան`
1. կառուցվածքի (տե՛ս Ա հավելված, Վիքիբառարան: Օգնություն) խախտում`
a. հատվածների ստորադասության կամ հերթականության խախտում (օդարշավ, զանգված [Հարց բառագետներին` համընկնում է զանգել բայի (ա. զանգահարել, բ. շաղախել, հունցել), կրավորական նախընթացական դերբայի հետ. պատահակա՞ն է:],
b. hy-<pos> ֆորմատի պիտակի փոխարեն երրորդ մակարդակի հատվածի անվանում է գործածվում
2. պիտակի սխալ ֆորմատավորում (ակամա` {{ած}} {{մկ}}),
4. պատահական, վրիպակներով պիտակների գործածում`
a. hy- ած-, hy-a]-, hy-гв-, hy-ա-, hy-ախ-, hy-ած՝-, hy-ածական-, hy-ածգո-, hy-ածս-, hy-ամիսներ-, hy-այ-, hy-բ-, hy-բա-, hy-բաը-, hy-բալ-, hy-բայ{-, hy-բբայ-, hy-բյ-, hy-բսյ-, hy-գ-, hy-գ․-, hy-գ․-, hy-գածո-, hy-գօ-, hy-դ-[4]
b. hy-բնձ- սա [Վիքիբառարան:Օգնություն]-ում չկա, բայց թողել եմ, քանի որ չի հակասում
c. {{-hy-գո-|ներ}} – (ամիս) սա չի նկարագրված (նախամշակում ավելացնել)
d. այլ անհամապատասխանությունները տե՛ս Բ հավելվածում
5. անփութություն, օրինակ` հիմք բառի Արտահայտությունների կրկնակի համարակալումը. նաեւ երկու Գոյական հատված
6. պարտադիր հատվածի անվանման բացակայություն (դուք` Ստուգաբանություն)
7. հատվածի կամայական (բառեջի նմուշում չսահմանված) անվանում`
a. Բացատրություն (ներկ)
b. Ծագում (արգելել)
c. -hy-բաց- արտապատկերվում է որպես 2-րդ կարգի գլխանվանում` Բացատրություն [Տվյալները պատրաստման ծրագիրը -hy-բաց-ը (գոտի) համարում է սխալ պիտակ (այն չկա [Վիքիբառարան:Օգնություն] ցանկում) փոխարինվել է hy-գո-ով (?) – (ծրագիրը պետք է ուղղակի անտեսի -hy-բաց- պիտակը]
8. կամայական/պատահական ֆորմատավորում` Կաղապար:-hy-եղբ (ինչ)
9. կրկնվող հատվածներ` էլ (Շաղկապ, Վերաբերական հատվածները կրկնվում են. բովանդակությունը տարբեր է. տե՛ս նաեւ #5)
Բառապաշար
10. օտար բառի տառադարձություն, որը դժվար է հիմնավորել որպես ընդունելի փոխառություն (պորեբրիկ[5], ռոման[6], արենա, սոյուզ, լիլյա, օբոզ): Առնվազն, պետք է փոխառության հատուկ ձեւ սահմանել եւ գործածման [ոչ բառարանային] օրինակներ բերել
11. հոգնակի ձեւերը`
a. որոնք անեզական չեն (բաներ` երկրորդ նշանակությունը, որ դժվարությամբ, բայց կարելի ընդունել, պետք է միակը լիներ[7])
b. քաղբանտարկյալներ, բանտարկյալներ – ուղղված են (redirect)
12. [հարացուցային կամ ածանցյալ ձեւի մուտք` հղվել. այս եւ այլ նման դեպքերում, երբ ձեւը հաշվարկելի չէ, միգուցե պետք է ձեւի մուտքը ունեննալ, բայց բացի ձեւը նույնացնելուց եւ լեմմային հղելուց այլ տեղեկույթ չտալ]
13. նվազական, փաղաքշական` դաշտակ (կա բառարաններում)
14. արեւմտահայերեն (եւ գրաբար) բառերը պետք է առանձին (?) Վիքիբառարանում հավաքել` վատասերիլ, կամ հատուկ պիտակավորել` {{-hy-}}, {{-hy-cl}}, {{-hy-ea}}, {{-hy-wa}}
15. ուղղագրություն`
a. պսիխոզ բառը պետք է գրվեր որպես փսիխոզ: Չնայած, որ առաջին տարբերակը մի փոքր ավելի հաճախ է գործածվում, վերջինն ավելի ճիշտ է թվում, քանի որ ըստ լեզվաբանների (ՖԲ?) հունարեն ψυχή-ից ածանցված հայերեն բառերը հանձնարարում են տառադարձել փս-ով:
d. լոբբինգ`այս դեպքում երկու 'բ'-ն ճիշտ է թվում (տե՛ս #8 վերեւում), սակայն անգլերեն այլ բառի, այլ նշանակության համար` lobbing ([բասկետբոլում] բարձր հետագծով փոխանցում, [թենիսում, փիքլբոլում] բարձր հետագծով հարված, [իսկական հայերենով] «գնդակը կախել», «կախած պաս տալ» ֆուտբոլում), տառադարձում է: Միգուցե ավելի ճիշտ է «լոբբիինգ» տառադարձությունը: Այս սխալը գալիս է հղված աղբյուրից` Աշոտ Հայրապետյան, Օտար բառերի բառարան («Նաիրի» հրատարակչություն), Երեւան, «հեղինակային հրատարակություն», 2011):
Բովանդակություն
16. պիտակի բացակայություն` անխիղճ, պիտի (ուղղել փակագծված բացատրությունում պիտի-ն` պիտ. վերաբերական պիտակավորել)
17. սխալ պիտակավորում`
c. Եթե թռչող, տանող, բայեր են, ապա փոխում-ն (գոյական) էլ պետք է բայ լինի: Քննարկումը տե՛ս ստորեւ
d. փոխանակ` նշված չի, որ կապ է, չնայած որ բոլոր բառարաններում համոզիչ օրինակներ են բերված, որպես առաջին իմաստ, մինչդեռ նույն բառարաններում ածական իրույթի օրինակները համոզիչ չեն (սխալ են), քանի որ դրանցում այն գոյականի դեր է կատարում: Նաեւ մակբայի(?) դեր կարող է խաղալ` «փոխանակ գնա տուն, գնաց գործի»
18. զավեշտական (?), աբսուրդ բացատրություն
a. (օղակաձեվ. ճիշտ մուտքը` օղակաձեւ, կա)
b. դա (ռազմ.): Հետաքրքիր կլիներ գործածման օրինակները տեսնել: Ինչո՞ւ ակ-ը ռազմ. (автомат Калашникова) չունի: Ինչո՞ւ աչք-ը որպես հոմանիշ նշված չի ակ-ում:
19. [ստուգաբանության անճշտություն. նեմեց բերված 5 բառարաններից միայն առաջինում (Էդուարդ Բագրատի Աղայան, Արդի հայերենի բացատրական բառարան, Երեւան, «Հայաստան», 1976) կա, այն էլ մակերեսային նկարագրությամբ: Ստուգաբանության պատմությունը պետք է տալ немец (տե՛ս #4) < неймет ([լեզուն] չհասկացող, օտարացի) (Աճառյանի առաճարկած Ստուգաբանության պատմություն)]
20. թարգմանության փոխարեն լեզուների անվանումներ` սա
21. անվանումներ` նկարագրության մանրամասները պետք է Վիքիպեդիա գնան, օրինակ` թայմս-ի դեպքում հիմնելու տարեթիվը ավելորդ է (ոչ ադեկվատ): Բառարանը պետք է կենտրոնանա ուղղագրության, տառադարձության, ծագման, բացատրության վրա, այլ ոչ թե պատմաաշխարհագրական մանրամասների: Օրինակ` Գերմանիա (էջատակի դիտարկումը պետք է կապվի առաջին իմաստի հետ, իսկ երկրորդը հեռացվի) եւ Հայաստան (Նոյյան տո՞ւն. համ էլ մի ‘յ’-ն պետք է որ բավական լինի) բառերն ադեկվատ են թվում:
Իմաստույթների տեսակավորումը (պիտակավորումը)
Խոսքի մասերի որոշումը
Բացի սոսկ սուբյեկտիվ անգրագիտությունով կամ անփութությամբ պայմանավորված սխալների խնդրահարույց պիտակավորման օբյեկտիվ պատճառներ կան: Դրանք հասկացական, սահմանման խնդիրներ են:
«Այն հանգամանքը, որ, - չնայած բազմաթիվ քննադատություններին ու դիտողություններին, ժխտման ու փոխարինման փորձերին, դասակարգումներին ու վերադասակարգումներին, - խոսքի մասերի հասկացությունը շարունակում է մնալ ժամանակակից քերականության կենտրոնական հասկացություններից մեկը, խոսում է նրա գոյության օբյեկտիվ հիմքերի մասին» (Ջահուկյան, 1974 : 125):
Խոսքի մասերի ժամանակից կարգավորումը ենթադրում է, որ մի բառը կարող է մի քանի տարբեր խոսքի մասերի համապատասխանել, քանի որ խմբավորումը աղոտ է: Հայերենում բառերը կարող են ե՛ւ ածականների, ե՛ւ մակբայների խումբն ընկնել, օրինակ արագ, կամ գոյականների եւ ածականների, օրինակ` ածական (Վիքիբառարանում միայն գոյականն է նշված չնայած, որ էջում հիմնականում որպես ածական է գործածվում եւ հղված բառարաններում երկու խումբն էլ նշված է): Սրանք կարելի է համանուններ նույնանուններ համարել: Նույնանուն կարելի համարել նաեւ դերանունների, շաղկապների, եղանակավորող (սա որպես բայ որակավորելը առնվազն տարօրինակ է հնչում) բառերի, մակբայների, ևն բազմությունների հատումները (Hayrapetyan, 2025): Սակայն սրանք շատ ավելի խճճված են, դժվար նույնականացվող:
Դժվարության հիմնական պատճառներից են լեզվի եւ խոսքի մասերի ոչ հստակ, ոչ ձեւային սահմանումը եւ նույն եզրույթի գործածումը երկուսի համար: Վերջինիս օրինակներից է շաղկապը. ի տարբերություն ունենք ենթակա, խնդիր – գոյական, որոշիչ – ածական, մակբայ: Ամփոփելով նշենք խոսքի մասերի զատումը բարդացնող պատճառները`
1. Իրույթային համանունություն, օրինակ` նույն բառը ե՛ւ ածական է, ե՛ւ գոյական (երեւի ավելի ճիշտ է ասել «ընկալվում/գործածվում է որպես»): Օրինակ` փոխանակ կապ եւ գոյական իրույթները նույնուններ են
2. Բառակապակցությունների գլխավոր անդամների, արտանախադասական իմաստույթների խմբերի եւ խոսքի մասերի նույնանությունը: Օրինակ, շաղկապը խոսքի մաս է, որը կապում է երկու բառակապակցության գլխավոր անդամները[9]
Սկսած Արիստոտելից խոսքի մասերի խմբավորման հիմքում դրվել են բառի իմաստը (այսպես կոչված նյութական նշանակություն ունեցող բառերի) կամ բառի շարահյուսական դերը:
Այստեղ, որդեգրելով քերականության ինքնավարության սկզբունքը խոսքի մասերի եւ խոսքի միավորների տարանջատումը, փորձենք բոլոր խոսքի մասերը սահմանել շարահյուսական (սինտակտիկ) դերերի հիման վրա: Նախադասության կառուցվածքի (Հայրապետյան, 2022 :145,165) եւ կառուցվածքային միավորների մանրամասների (Hayrapetyan, 2025, Հայրապետյան, 2025) հիման վրա առանձնացնենք բառակապակցությունների գլխավոր անդամների, այդ անդամները շաղկապող, եւ խոսողի վերաբերմունքը արտահայտող իմաստույթների դերերը (ձեւավոր փակագծերում թվարկված են դերակատար խոսքի մասերը) `
1. Ենթակայական բառակապակցության գլխավոր անդամ {գոյական, ածական` իրական հոլովով, թվական (բացարձակ` իրական հոլովով), դերանուն, դերածական, դերբայ (անորոշ, անկատար, ապառնի) անվանական եւ իրական հոլովներով[10]}
2. Խնդրային բառակապակցության գլխավոր անդամ {տե՛ս նախորդում}
3. Պարագայական (մակորոշչային) բառակապակցության գլխավոր անդամ {մակբայ, գոյական (բացառական հ., ուղեկցական հ., ներգոյական հ.), դերբայ (անորոշ, անկատար) բացառական, ուղեկցական, ներգոյական հոլովներով), դերածական, ածական(?), դերանուն, դերբայ (զուգընթացական), թվական (բաշխական, կոտորակային)}
4. Որոշչային բառակապակցության գլխավոր անդամ {ածական, դերանուն, գոյական (անվանական, սեռական, բացառական, ուղեկցական), դերբայ (անորոշ, անկատար), թվական (դասական)}
5. Ստորոգելիական (բայական) բառակապակցության գլխավոր անդամ {բայ, [մարդկային] ձայնարկություն (շըշ, + ՞)}
6. Շաղկապող {տրամաբանական, դերանվանական, եւ մակորոշչային կապակցող}
7. Կրկնաձայնող {բնական, կենդանական, եւ մարդկային ձայնարկություններ}
8. Դիմողական (կոչական) բառակապակցության {գոյական (անվանական), [մարդկային] ձայնարկություններ}
9. Վերաբերական {դերանվանական, եւ մակորոշչային կապակցող}
10. Խոսակցային կապակցություններ {հրամայական բայաձեւ}
11. Խոսակցային դադարներ, մակաբույծ բառեր {ձայնարկություններ, [բայական] բառակապակցություններ}
Խոսքի մասերի խմբավորումը
Հաշվի առնելով վերոբերյալ խոսքի միավորների իրացումները կարելի է առանձնացնել հետեւյալ խոսքի մասերը`
a. անվանական` ածխահատ [բանվոր] (որոշիչ, վիճակ)` գոյածական
c. գոյականի թեքույթներ` սեռական, բացառական, գործիական
d. դերանուններ` անորոշ (որոշ հարաբերական) բոլոր (բոլորը` գոյական, թե՞ գոյականաբար գործածվող), ուրիշ, այլ (միայն դերանուն, քանի որ
e. թվական (դասական)
2. Բայ (դիմավոր իմաստույթներ)` վազել (գործողություն, վիճակափոխություն (վիճակի անփոփոխություն, որպես վիճակափոխության տեսակ).
3. Դերբայ (անդեմ իմաստույթներ)
4. Գոյական` արմունկ (վիճակ, որոշիչ)` «իսկական» գոյականը չի կարող հատկանիշ (որոշիչ) լինել (մի այլ օրինակ` տուն)
a. անորոշ դերբայ, որպես գործողության անուն
b. դերգոյական`անկատար դերբայ` խախտում (էջում ուղղել` կարգահահական), ապառնի դերբայ` ըմպելիք
d. [գոյականաբար գործածվող] ածական
e. թվական (բացարձակ` իրական հոլովով)
5. Մակբայ` հապճեպ, (որոշիչի որոշիչ, վիճակափոխություն որոշիչ)
a. զուգընթացական (մակբայական)` խախտելիս, ըմպելիս
b. դերանուն (հարաբերական) [մակբայական]` ուր,
c. թվական (բացարձակ` անվանական հոլովով)
d. դերմակբայ (?)` վազելիս, երազելիս
6. Շաղկապ` հենց (2-րդ նշանակությունը որպես գոյական պիտակավորելը, առնվազն, անսպասելի է), թեեւ,
7. Վերաբերական (եղանակավորող բառեր)` ախր (անպիտակ), արդյոք (en, անպիտակ), գուցե (պիտակավորված է մակբայ, չնայած միայն մեկ բառարանում (1967) է այդպես նշված, որի հեղինակը հետագայում (2009) այն փոխել է մակբայի), հո (միայն որպես Հ տառի անվանում է պիտակավորված), մանավանդ (1,4-ում` եղանակավորող, 2,3-ում` մակբայ[13], շաղկապ), էլ (Մակբայ, Շաղկապ, Վերաբերական), գեթ, երեւի
8. Պատասխանական` այո (պիտակավորված է` վերաբերական. 1,2,4-ում եղան.), ոչ (պիտակավորված է` վերաբերական. 1,2,4-ում եղան.)[14],
9. Օժանդակ բառեր` թող (հրամայական), եկեք,
10. Բնաձայնային (գոյական)
12. Դերանուն` որոշիչ, վիճակ, ձեւ (կերպ)
a. հարաբերական` ինչ, գործածվում է որպես հարցական բառ եւ ժամանակային շաղկապ (Hayrapetyan, 2025)
13. Կապ[15]` պետք է լեզվական, այսինքն` իմաստույթ կառուցող, մասնիկներ համարել, սրանք բառակապակցության հետ անմիջական կապ չունեն: Իմաստույթի կազմում են ընդգրկվում խոսքի մեջ: Մյուս կողմից, այս դեպքում «դեպի ո՞ւր» հարցական խնդիրը պետք է [մակբայակա՞ն] իմաստույթ համարել: Ձեւույթ է, այսինքն լեզվի մաս, այլ ոչ թե խոսքի
Լուծումներ, խմբագրումներ
PolyWordlot խաղի համար տվյալները պատրաստելիս վրիպակների հետեւյալ ուղղումներ ու բացահայտություններ են կատարվել`
1. Տառասխալների, վրիպակների ուղղումներ
2. Անհեթեթ եւ ոչ ադեկվատ բացատրությունների շտկում: Պետք է հետեւել, որպեսզի հոդվածը իմաստույթի (բառի), այլ ոչ թե նշանակվող հասկացության, մասին լինի: Հասկացությունները բացատրվում են Վիքիպեդիայում
3. 4.a (Ֆորմատավորում հատվածը վերեւում) պիտակների մոտ 30-40 ձեռքով ուղղվել են: Մնացածները, որոնցով համեմատաբար շատ բառեր էին պիտակավորված ծրագրային համակարգով նորմալացվել են PolyWordlot խաղի համար: Պայթոնով գրված այդ ծրագրերը կարելի հարմարեցնել եւ որպես բոտ աշխատեցնել Վիքիբառարանում (պետք է պարզել հնարավորությունները, հասանելիության նրբությունները)
4. Մի շարք գործողություններ ինքնաշխատ ձեւով են կատարվում. խրախուսելի է որ`
a. Ուղղումներ են կատարված REDIRECT-ի միջոցով
b. Այլ բոտերով ֆորմատի եւ անճշտությունների ուղղումներ են կատարվել
c. Մակրոներ են գրվել արտապատկերման ֆորմատը ստանդարտավորելու համար:
d. Հարմար մարկոյով բոլոր բարանները տեղադրվում են էջում եւ ինքնաշխատ ձեւով հղում է գեներացվում համապատասխան [Նայիրի] բառարանի էջին: Սրա հետ կապված խնդիրները տես ստորեւ
5. PolyWordlot խաղի տվյալները մաքրման ծրագրային համակարգի օգնությամբ պետք է հետազոտել տվյալների հերթական դամփը, կազմել սխալների լիարժեք ցանկ (Վիքիբառարան վերոբերյալ հատվածի օրինակով) եւ տվյալների շտկուներ կատարել
6. Wiktionary:Entry layout-ը պետք է թարգմանել հայերեն, հարմարեցնել Վիքիբառարանի, հայրենական լեզվաբանության, եւ առկա խմբագրային ռեսուրսների հնարավորություններին եւ ունակություններին եւ հրապարակել:
7. Բառարանների ընդգրկումը էջում մակրոյի միջոցով հետեւյալ խնդիրների է բերում`
a. Բառը կարող է բացակայել որոշ կամ բոլոր բառարաններում
b. Ա. Սուքիասյան, Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան, Երեւան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն», 1967 թ. տարբերակը գրականության ցանկից կարելի է հեռացնել, քանի որ շատ սխալներ ունի, որոնք ուղղվել են 2009 թ. հրատարակությունում (եթե, իհարկե, կարեվոր պատճառներ չկան հին տարբերակը պահելու պահելու համար)
8. Ստանդարտավորել բարբառների եւ այլ հատկանիշների, օրինակ` հինացած, գավառական, խոսակցային, ևն հապավումները
Իմաստույթների տեսակավորումը (պիտակավորումը)` տես համանուն հատվածը վերեւում, պետք է շարունակվի: Ուրվագծված մոտեցումը բեղմնավոր է թվում: Բայց նույնիսկ այն ընդունելու դեպքում դեռ շատ ուսումնասիրություններ պետք է անել (օրինակ` կորպուսներով) ե՛ւ մոտեցումը, ե՛ւ մոտեցման արդյունքները վերջնականացնելու համար:
Առ այսօր հիմանական արդյունքները կարելի է կարճ ամփոփել հետեւյալ կետերում`
1. Խոսքի կառուցվածքի ուսումնասիրության հիման վրա պարզվում, ճշտվում են խոսքի միավորները (Hayrapetyan, 2025, Հայրապետյան, 2025)
2. Կազմվում են խոսքի միավորները կազմող, կապակցող, եւ ուղեկցող իմաստույթների տեսակները` ա) ածական, բ) բայ, գ) գոյական, դ) դերանուն (՞), ե) դերբայ, զ) մակբայ, է) տրամաբանական կապակցող, ը) քերականական [մակբայական, խնդրային, լրացական, վերաբերական] կապակցող, թ) վերաբերական, ի) ձայնարկություն, լ) քերականական մասնիկներ, այսինքն խոսքի մասերի: Այստեղ բացակայում է թվականը, քանի որ այն քերականական ուրույն դեր չունի: Այն հատկանշվում է կառուցման հատուկ քերականությամբ (Հայրապետյան, 2022 : 67-8, 274-5)
3. Ուսումնասիրությունների եւ պարզաբանումների կարիք կա դերանունների մակբայների, վերաբերականների, կապակցողների (շաղկապների) խմբերը ճշտելու համար
4. Պատճառական եւ կրավորական բայերի բառարանային ձեւեր լինելու հարցը պետք է ճշգրտել
Վիքիպեդիա
<ToDo>
Ամփոփում
Երկար տարիներ (10+ տարի) հետեւելով Վիքիներին եկա այն եզրակացության, որ ցածր որակի պատճառը ոչ թե տգիտությունը կամ անփութությունն է, այլ անտարբերությունը: Գործածողների անտարբերությունից հետեւում է խմբագրերի անտարբերությունը: Ես չեմ կարող համախոհներ գտնել որոնք շահագրգռված են լեզվական եւ գիտական թվանշային տեղեկույթի որակը բարձրացնելում: Մարդիկ ոչ ուզում են օգտվել Վիքիներից, ոչ էլ ստեղծմանը մասնակցել: Հիմնավորումը հասկանալի է` [հայալեզու] Վիքիները անհեթեթությունների հավաքածոներ են` «հանրատգիտարաններ»: Սա, ընդհանուր առմամբ ճիշտ, բայց ծայրահեղական տեսակետ է` անտարբերության դրսեվորում: Այս անտարբերությունը բերում է արատավոր շրջանի` Վիքիները անորակ են եւ, այդ պատճառով, բանի պետք չեն եւ, հետեւաբար, բարելավելը անիմաստ է:
Այս արատավոր շրջանի հատման համար, առաջին հերթին պետք է գտնել ոչ անտարբեր մարդկանց, ովքեր հասկանում են Վիքիների մշակույթային եւ տեխնոլոգիական կարեվորությունը` ա) ուսանողների (լայնագույն իմաստով) համար գիտելիքների վստահելի աղբյուր, իսկ բ) ՄՈւ համար ճշգրիտ թե՛ լեզվաքերականական, թե՛ իմացաբանական հուսալի տվյալներ: Դրանից հետո կգտնվեն ե՛ւ բավարար կրթված ե՛ւ հետաքրքրասեր մարդիկ, ովքեր որակյալ հոդվածներ կգրեն եւ կկարդան: Ընդգծենք, որ բարձր որակ կարելի է ապահովել միայն այս երկու օգտատերերի առկայության պարագայում: Պայծառ եւ կրթված անձիք բավարար չեն: Նյութը արժեք է ստանում գործածման միջոցով, հետեւանքով:
Այդ մարդիկ ոչ թե պատահական, թաք-ու-բիր անհատներ պետք է լինեն այլ ազգային [մշակութային] անվտանգությամբ մտահոգված զանգվածներ` ավագ դասարանների աշակերտներ, բուհական, թեկնածուական, դոկտորական ուսանողներ, ակադեմիական ինստիտուտների աշխատակիցներ, գիտնականներ, ճարտարագետներ, դասախոսներ, ամեն առողջ մարդ: Միայն զանգվածային ընդգրկվածության դեպքում հայերենը սակավ ռեսուրսներով լեզվից կարելի է առաջ մղել բավարար ռեսուրսներով լեզվի: Լեզուները, մշակույթները մահանում են, երբ չեն գործածվում:
Առանց մեծածավալ, բարձրորակ թվանշացված տվյալների անհնարին է ապահովել ԱԲ գործիքների բարձր որակ` դրանք «աղբ մատուցիր, աղբ ստացիր» տեսակի համակարգեր են:
Բացի այդ միայն ինքնաշխատ որակյալ միջոցների` տեսային եւ ձայնային ճանաչում, սրբագրում, պիտակավորում, ևն, միջոցների լայն ներդրումը կարող է կոնտենտ որակ եւ ծավալ ապահովել: Ոչ մի անհատ կամ նվիրյալների խումբ չի կարող «ձեռքով» տվյալների որակ ապահովել:
Մյուս կողմից, սակավ ռեսուրսներով մշակույթները ոչ միայն սակավ թվանշված աղբյուրներ ունեն, բայց նաեւ մարդկային եւ տեխնոլոգիական ռեսուրսներ պակաս: Այդ պատճառով մենք պետք է հնարավորին չափ վերգործածենք (reuse) հզոր մշակույթների կողմից ստեղծված գիտական, տեխնոլոգիական, ևն ռեսուրսները: Օրինակ` Վիքիբառարանը պետք է բերել թե որակական, թե ծածվալային այն մակարդակի, որ մյուս բոլոր կիրառումների, օրինակ` Գանձարանի (Հայրապետյան, 2024), համար: Ուժերը պետք է միավորել (տես Հաշվողական լեզվաբանության միջբուհական կենտրոն)` փոքր ինտելեկտուալ հնարավորությունները ուղղել մեծ խնդիրների լուծման:
Որպես առանձնապես շատ ռեսուրս կամ ներդրում չպահանջող գործողություն, պետք է, անգլերեն տարբերակի նման, պարտադրել Վիքիպեդիայի «Քաղաքականությունը, կանոնները եւ ուղեցույցները» երկքայլ հրապարակման միջոցով` ա) խմբագիրը ստեղծում է բովանդակային էջը եւ հաձնում հաստատման, բ) հատուկ իրավունքներ ունեցող փորձառու խմբագիրը հաստատում կամ մերժում է հոդվածը:
Եզրույթներ
Դերածական - «Տարբերում են երեք տեսակի ածական դերբայներ կամ դերածականներ՝ -ող, -ած եւ -լի: Սակայն, ինչպես կտեսնենք, լի-ով կազմությունները չի կարելի դիտել որպես իսկական դերածական ձեւեր, այլ պետք է դնել բուն ածականների մեջ» (Ջահուկյան, 1974 : 514): Նախընթացական եւ համընթացական դերբայները դերածական կանվանենք:
Իմաստույթ – տե՛ս Եզրույթներ
Իրույթ (քեր.) – տե՛ս Եզրույթներ հատվածում (Հայրապետյան, 2022 : 342-3)
Կախյալ դերբայ - տե՛ս Ձեւաբայ
Պարփակություն – տե՛ս Եզրույթներ
Ձեւաբայ - անդեմ բայ, որոն ի տարբերություն դերբայների, ինքնուրույն չեն կարող գործածվել եւ բառակապակցության գլխավոր անդամ չեն կարող լինել` անկատար (-ում), կատարելի (-ու), վաղակատար (-ել), ժխտական ({-ա, -ի})
Սակավ ռեսուրսներով լեզուները անհամեմատ փոքր ծավալով թվային, տեքստային եւ աուդիո տվյալներով են ներկայացված ինտերնետում, ինչը խոչընդոտում է բնական լեզվի մշակման (NLP) գործիքների, ինչպիսիք են թարգմանիչները եւ խոսքի ճանաչումը, զարգացումը: Դրանք դասակարգվում են մեկնաբանված (պիտակավորված) տվյալների հավաքածուների բացակայության, առցանց սահմանափակ ներկայության եւ հաշվողական գործիքների անբավարարության հիման վրա, հաճախ անկախ խոսողների թվից [Albarino, 2025); Lupaşcu et al, (2025); Mirela, (2024); Zhong et al, (2024)]:
Փիքլբոլ – թենիսին շատ նման (բադմինտոնի եւ պինգ-պոնգի տարրեր ու հատկություններ ունեցող) սպորտաձեւ է, որի դեպքում երկու կամ չորս խաղացողներ հարթ մակերեսով թիակով հարվածում են պլաստիկից պատրաստված անցքավոր, դատարկ գնդակին ցանցի վրայով հակառակորդի կիսադաշտ տեղափոխելու միտումով, մինչեւ կողմերից մեկը չկարողանա վերադարձնել գնդակը։
Գրականություն
A. Hayrapetyan, (2025). Conjunctions in Eastern Armenian,
M. Lupaşcu, A-C. Rogoz, M.S. Stupariu, R.T. Ionescu. (2025). Large Multimodal Models for Low-Resource Languages: A Survey. arxiv.2502.05568v2
V. Mekhitarian. (2012). History of Armenian Standard Code for Information Interchange, 1987 - 2012. 10.13140/RG.2.2.32299.03369 (Վ.Մխիթարյան. ՀԱՅԵՐԵՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ)
Mirela. (2024) Low-resource languages: A localization challenge
T. Zhong, Zh. Yang, Zh. Liu, R. Zhang, W. You, Y. Liu, H. Sun, Y. Pan, Y. Li, Y. Zhou, H. Jiang, J. Chen, X. Li, T. Liu. (2024) Opportunities and Challenges of Large Language Models for Low-Resource Languages in Humanities Research. arXiv:2412.04497
Հր. Աճառյան. (1926) Հայերեն արմատական բառարան. Երեւանի համալսարանի հրատարակչություն, Ե. Յառաջաբան
Ա. Հայրապետյան. (2022) Բնական խոսքի ընդհանրական ներկայացման մի տարբերակի մասին. Agoulis, Concord, (ավտոռեֆերատ).
Ա. Հայրապետյան. (2024 ) Գանձարան.
Ա. Հայրապետյան. (2025) Երեք տարի անց` պրեսի.
Ա. Հայրապետյան. (2025-6) Տեսական լեզվաբանություն. Գրքերի եւ հոդվածների տեսություն, քննություն. գրախոսականներ, դիտարկումներ.
Գ. Ջահուկյան. (1974) Ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքները. ՀՍՍՀ գիտությունների ակադեմիայի հրատարակչություն, Ե.
Վիքիպեդիայի «Քաղաքականությունը, կանոնները եւ ուղեցույցները»
Հավելվածներ
Ա. Վիքիբառարանի էջի կառուցվածքը
Այս կառուցվածքը կազմվել է Վիքիբառարանի տվյալները ուսումնասիրելու հիման վրա, օգնության [8] եւ այլ օգտակար էջեր հայտնաբերելուց առաջ`
<page>
<title>խորոված</title>
<!-- elements or opening XML tags -->
<text bytes="2164" sha1="rtgbsa3czaj2b8dtteocoz23zil2nqs" xml:space="preserve">'
<!-- language tag like {{hy-}} -->
<!-- Some optional text with or without wikimarkup might be here -->
== Ստուգաբանություն ==
<!-- Some optional text with or without wikimarkup might be here -->
<!-- POS section
<!-- Line that contains POS tags like in {{hy-<pos>-}} format like {{hy-բայ-}} for VERB -->
<!-- POS tag section description -->
<!-- Bullet-items starting with "# " of the <title> word definitions
#
#
...
-->
<!-- Line that contains POS tags like in {{hy-<pos>-}} format like {{hy-բայ-}} for VERB -->
<!-- POS tag section description -->
<!-- Bullet-items starting with "# " of the <title> word definitions
#
#
...
-->
-->
<!-- Some optional text with or without wikimarkup might be here -->
==== Հոմանիշներ ====
<!-- Bullet-items with the <title> word synonyms
#
#
...
-->
<!-- Some optional text with or without wikimarkup might be here -->
<!-- elements or closing XML tags -->
</text>
</page>
XML-ի այս նկարագրությունը չի հակասում հիմնօրինակող Վիկի էջերին: Սրա վրա է հիմնված PolyWordlot-ի Տվյալների պատրաստում-ը: Վատ ֆորմատավորված ( տե՛ս Ֆորմատավորում հատվածը) եջերը նախամշակման ալգորիթմներով ձեւափոխվում են այս կառուցվածքին, ինչից հետո հիմնական ծրագրային համակարգը տեղեկությունը քաղում եւ պահեստավորում է խաղում գործածելու համար:
Բ. Վիքիբառարանի պիտակների արտապատկերումը
Առաջին սյունակում (Current conversion map) տրված է այժմ գործածվող արտապատկերումը: Երկրորդ սյունակում (Help document map) տրված է հանձրարարելի արտապատկերումը, այսինքն եթե խմբագրողները հետեւեին ուղղորդումներին (Օգնություն): Ընդունված եւ այլ պիտակները տե՛ս (Հայրապետյան, 2022 :120-1, 228-31):
# | Current conversion map | Help document map |
1 | hy-ած- ADJ | hy-ած- ADJ |
2 | hy-մակ- ADV | hy-մակ- ADV |
3 | hy-գո- NOUN | hy-գո- NOUN |
4 | hy-գոյ- NOUN | |
5 | hy-բայ- VERB | hy-բայ- VERB |
6 | hy-նբ- VERB | |
7 | hy-չբ- VERB | |
8 | hy-կր- VERB | |
9 | hy-դեր- PRON | hy-դեր- PRON |
10 | hy-թվ- NUM | hy-թվ- NUM |
11 | hy-կապ- ADP | hy-կապ- ADP |
12 | hy-շաղ- CONJ | hy-շաղ- CONJ |
13 | hy-ձա- INTJ | hy-ձա- INTJ |
14 | hy-մաս- MOD | |
15 | hy-եղբ- MOD | hy-եղբ- MOD |
16 | hy-հատ- PLC | hy-հատ- PLC |
17 | hy-հպվ- ABBR | hy-հպվ- ABBR |
18 | hy-բնձ- NAT | |
19 | hy-անվ- NOML (չի գործածվում) |
Գ. Դերբայներ
[Սա Վիքիպեդիայի հոդվածից է (որն իր հերթին պատճենված է Սովետական Հանրագիտարանից). փակագծերում այլընտրական ավանումներ են (Հայրապետյան, 2022) բերված:]
Դերբայներ, բայի անդեմ ձեւեր, որոնք, ունենալով բայի իմաստ ու սեռի քերականական կարգ, ցույց են տալիս գործողություն՝ առանց եղանակի, ժամանակի, դեմքի ու թվի[1]։
Ժամանակակից հայերենն ունի ութ դերբայ, որոնցից չորսն անկախ են, չորսը՝ կախյալ։
Անկախ դերբայները ունեն ինքնուրույն շարահյուսական կիրառություն եւ անկախ բառային միավորներ են։ Ժամանակակից հայերենի անկախ դերբայներն են՝
· ենթակայական դերբայ (համընթացական)
· համակատար դերբայ (զուգընթացական)
· հարակատար դերբայ (նախընթացական)
Կախյալ դերբայները, որ կոչվում են նաեւ ձեւաբայեր, ինքնուրույն շարահյուսական կիրառություն չունեն եւ նախադասության մեջ գործածվում են միայն օժանդակ բայի ներկայի ու անցյալի ձեւերի հետ։ Կախյալ դերբայները, գործածվելով օժանդակ բայերի հետ, նախադասության մեջ կարող են դառնալ միայն պարզ ստորոգյալ։
Ժամանակակից հայերենի կախյալ դերբայներն են՝
· ապակատար դերբայ (կատարելի)
Դերբայ | Հիմք | Վերջավորություն |
Անորոշ | Կարդ, պատմ | ալ, ել |
Ենթակայական | կարդ, պատմ | ող, ացող |
Հարակատար | կարդ, պատմ | ած, ացած |
Համակատար | կարդ, պատմ | ալիս, ելիս |
Անկատար | կարդ, պատմ | ում, ում |
Վաղակատար | կարդ, պատմ | ել, ացել |
Ապակատար | կարդ, պատմ | ալու, ելու |
Ժխտական | կարդ, պատմ | ա, ի |
Ածականական դերբայ
Դերբայների այն ձեւերը, որոնք բայական հիմնական հատկանիշների հետ ունեն նաեւ ածականական կիրառություններ անվանվում են ածականական դերբայներ։ Հայերենում այսպիսի նշանակություն ունեն հարակատար, ապակատար, ենթակայական դերբայները։ Օրինակ՝ պատռած նամակ, վազող նապաստակ եւ այլն[2]։
Վերանայումների պատմություն
Անուն | Ամսաթիվ | Փոփոխման նկարագրությունը | Տբրկ |
Արամ Հայրապետյան | 05/22/26 | Նախնական տարբերակ | 0.1 |
|
|
| 0.2 |
[1] Պիտակավորում ասելով այտեղ հասկանում ենք իմաստույթների խոսքի մասային պատկանելության որոշումը: Պիտակը խոսքի մաս նշանակող ցանկացած կոդ է:
[2] Հաճախականությունները հաշվարկվել են ամեն տեքստային ձեւի համար առանձին:, այլ նույն լեմմայից (բառարանային ձեւից) ածանցված ձեւերի գումարային հաճախականությունը: Լեզվաբանների համար պետք է որ հետաքրքիր լինեն լեմմաների ինչպես գումարային, այնպես էլ ածանցյալների, հարացուցային ձեւերի հաճախականությունները: Այս հնարավորությունը շուտով (հուսա՜նք) կիրագործվի ArmParser-ը ապրանքացնելուց հետո: Խաղի համար օգտագործվել են միայն լեմմաների հաճախականությունները
[3] Ներկայիս տարբերակը խաղի ժամանակ չի օգտվում հաճախականությունից, նկարագրությունից, կամ պիտակից, սակայն այն կարող է ցույց տալ, օրինակ` երբ մկնիկի ցուցիչը գտնվում է բառի մտացածին վանդակի վրա (տե՛ս PolyWordlot, Տվյալների պատրաստում)
[4] Սրանք ձեռքով ուղղվել են մարտին. պետք է որ ապրիլյան dump-ում չլինեն: Ստուգել, ուղղել
[5] Այս բառաձեւի ընդգրկումը (հղված բառարանում ներառյալ) այնքան տարօրինակ եւ անսպասելի էր, որ այն կարելի էր որպես աբսուրդ տեսակավորել: Բանն այն է, որ նույնիսկ ռուսերենում այն համարվում է Ստ. Պետերբուրգի խոսույթին հատուկ: Միգուցե դրանով է բացատրվում Ճարտարապետական պատկերազարդ բառարանում նրա ընդգրկումը` հայ ճարտարապետներից շատերը (Թամանյանը մասնավորապես) Ստ. Պետերբուրգում են կրթություն ստացել:
[6] Սա Վիկիպեդիայի հաճախ (լայնորեն) գործածվող բառերի ցանկում է, բայց, իհարկե սուբյեկտիվորեն, հայերեն չի հնչում
[7] Հոգնակի ձեւի հետ չշփոտելու համար լավ կլիներ ուղղագրել “բաններ”` երկու ն-ով: Հայերենում նկատելի է տենդենցը փոխառյալ բառերում տառերի կրկնությունները վերացնել, սակայն կան խախտումներ, օրինակ` լեմմա:
[8] Անգլերեն թարգմանությունը պետք է լիներ to cloud (կամ ավելի պահպանողական to cover by clouds) եւ գրված է` {{արտասանություն|was clouded}}. սա անկախ ֆորմատավորման, թե բովանդակային կարգավորելուց շատ վատ սխալ է:
[9] Համադասական շաղկապներով են կառուցվում նաեւ նախադասության բաղադրյալ անդամներ, օրինակ` «հաղթող թիմի մարզիչները եւ խաղացողները»: Սա արհեստականորեն կարելի դիտարկել որպես «հաղթող թիմի մարզիչները եւ հաղթող թիմի խաղացողները» խորքային կառույցի մակերեսային սղված արտահայտում:
[10] Այստեղ գործածվող հոլովների անվանումները եւ գործառույթների վերլուծությունը տես (Հայրապետյան, 2022 :171-5)
[11] Երկուսն էլ կարող են անվանական համարվել, քանի որ գոյական էլ են (ոչ սոսկ գոյականաբար գործածվող ածական)
[12] Մակբայական նկարագրությունում պետք է հապճեմ-ը ուղղել
[13] Սա զարմանալի է` մակբայ դասակարգողները գոնե մի օրինակ պետք է բերեին, երբ բառը կապվում է ածականի կամ բայի հետ որպես մակորոշիչ: Ինչպես շատ դեպքերում, բարդությունների հանդիպելիս հայ լեզվաբանները անցնում են գիտակամ ռեժիմից առասպելականի: Պարզվում է, որ իմ (Հայրապետյան, 2022) վստահությունը սկզբնաղբյուրների նկատմամբ հիմք չուներ
[14] Երկու դեպքում էլ պիտակը` -hy-եղբ-, ճիշտ է, բայց արտապատկերվում է որպես Վերաբերական
[15] Կապը խոսքի մաս համարելը դժվար է հիմնավորել, քանի որ այն խոսքում չի «երեւում»` նա իմաստույթ կազմող, հոլովային վերջածանցի դեր կատարող ձեւույթ է, որը իմաստույթի միջոցով (կազմում) է խոսք մտնում
Comments